Bij station Lelystad Centrum zit de architectuur letterlijk boven het verkeer: de perrons liggen verhoogd en de constructie is nadrukkelijk zichtbaar. Het Smedinghuis vertelt een ander deel van het stadsverhaal. In dit voormalige kantoor werd Lelystad mede ontworpen en bestuurd. Samen bieden de gebouwen aanknopingspunten om naar de architectuur en de ontstaansgeschiedenis van de stad te kijken.
Lelystad is een vooraf ontworpen stad, een zogeheten New Town. Volgens de gemeente zijn de principes van het oorspronkelijke masterplan nog in de stadsstructuur te herkennen. Daarbij gaat erfgoed hier ook over relatief jonge gebouwen: de gemeente gebruikt de term Post-65 voor architectuur uit de tweede helft van de jaren zestig en later.
Station Lelystad Centrum: de constructie in beeld
Het station werd tussen 1984 en 1988 gebouwd naar een ontwerp van architect Peter Kilsdonk en constructeur László Vákár. Zij maakten er een viaductstation van, zodat verkeer onder het gebouw door kan rijden. De perrons liggen boven de begane grond; de open opzet laat daglicht toe in de stationshal. De verschillende hoogtes zijn daarmee een concreet kenmerk om bij het gebouw op te letten.
Een uitgesproken onderdeel is de 143 meter lange kap van rood gemoffeld Mero-ruimtevakwerk. Dat netwerk van constructie-elementen past bij de HighTech-stroming, waarmee Flevoland Erfgoed het station karakteriseert: techniek en draagconstructie worden nadrukkelijk getoond. In de stationshal staat daarnaast het kunstwerk Naald / Gelede Pagode van Jan Jacobs Mulder.
Een uitbreiding met behoud van de vormgeving
Het stationsgebouw bleef na de oplevering niet ongewijzigd. Voor de komst van de Hanzelijn werd het uitgebreid onder leiding van architect Tjerk van de Lune. De werkzaamheden begonnen in 2008 en waren in 2012 gereed. Op 6 december van dat jaar werd de Hanzelijn in gebruik genomen.
Bij de uitbreiding bleef de postmoderne vormgeving behouden. Het huidige station vertelt daardoor zowel over de bouwperiode in de jaren tachtig als over de latere aanpassing aan een nieuwe spoorverbinding. De zichtbare techniek en de behouden vormgeving zijn twee verschillende aanknopingspunten om het gebouw te bekijken.
Het Smedinghuis en de verhoogde routes van Lelycentre
Het Smedinghuis werd in 1971 gebouwd als hoofdkantoor van de Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders. Hier werd onder meer Lelystad ontworpen en bestuurd. Het gebouw is daarmee rechtstreeks verbonden met de ontwikkeling van de nieuwe stad en is opgenomen in een lijst van gebouwen met cultuurhistorische waarde.
Ook de omgeving biedt een stedenbouwkundig aanknopingspunt. Volgens Stedelijke Transformatie zijn de kantoren in Lelycentre karakteristiek door hun aansluiting op verhoogde fiets- en voetgangersroutes. Bij veel andere gebouwen in Lelystad is die aansluiting verdwenen. Het gaat hier dus om meer dan losse gevels: ook de verhouding tussen gebouwen en verkeersroutes heeft cultuurhistorische betekenis.
De gemeente noemt het Smedinghuis, naast onder meer het Werkeiland, de Beginweg en Observatorium, als erfgoed dat de geschiedenis van Lelystad vertelt. De Beleidsnota Erfgoed en Archeologie 2025–2030 geeft richting aan de omgang met dat erfgoed.
Illustratieve foto. Foto: SatyaPrem via Pixabay (Pixabay-licentie)
